କାଗଜ କଲମରେ ସବୁଜିମା, ବାସ୍ତବରେ ଶ୍ମଶାନ ପାଲଟିଛି ଜଙ୍ଗଲ : ଝରୀଗାଁ ବନ ବିଭାଗର ବୃକ୍ଷରୋପଣ ପ୍ରହସନ ଓ ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷାର ବିକଳ ଚିତ୍ର
ବିଶ୍ୱ ପରିବେଶ ଦିବସର ଉତ୍ସବ ମୁଖରିତ ପରିବେଶ ମଧ୍ୟରେ ଯେତେବେଳେ ସାରା ଦେଶ ବୃକ୍ଷରୋପଣ ଏବଂ ପ୍ରକୃତିର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଶପଥ ନେଉଛି, ସେତିକିବେଳେ ନବରଙ୍ଗପୁର ଜିଲ୍ଲାର ଝରୀଗାଁ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଆସିଥିବା ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଦ୍ବେଗଜନକ ଚିତ୍ର ସରକାରୀ ଦାବି ଏବଂ ପ୍ରଶାସନିକ ତତ୍ପରତାର ଅସଲ ମୁଖା ଖୋଲି ଦେଇଛି। ଏକଦା ଯେଉଁ ଅଞ୍ଚଳ ଘନ ସବୁଜ ବନାନୀ, ବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ପାହାଡ଼ ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ ପାଇଁ ପରିଚିତ ଥିଲା, ଆଜି ତାହା ଧୀରେ ଧୀରେ ଏକ ଧୂସର ମରୁଭୂମିରେ ପରିଣତ ହେବାକୁ ବସିଛି। ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପରିହାସର ବିଷୟ ହେଉଛି, ବନ ବିଭାଗର ନଥିପତ୍ରରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଚାରା ରୋପଣ କରାଯାଉଛି, କିନ୍ତୁ ବାସ୍ତବରେ ଜଙ୍ଗଲ ଜମି ଉପରେ କ୍ରମାଗତ ଭାବେ କୁରାଢ଼ି ଚାଳନା ହେଉଛି। ଝରୀଗାଁ ଏବଂ ଉମରକୋଟ ଅଞ୍ଚଳରେ ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ଏବେ କେବଳ ଏକ ବିଜ୍ଞାପନ ବା ଫଟୋ ସେସନରେ ସୀମିତ ହୋଇ ରହିଯାଇଛି, ଯାହା ସ୍ଥାନୀୟ ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀ ଏବଂ ସାଧାରଣ ଜନତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୀବ୍ର ଅସନ୍ତୋଷ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି।
ପ୍ରତିବର୍ଷ ଜୁନ୍ ୫ ତାରିଖ ଆସିଲେ ବନ ବିଭାଗ ପକ୍ଷରୁ ବଡ଼ ବଡ଼ ବ୍ୟାନର, ପୋଷ୍ଟର ଏବଂ ସଚେତନତା ଶୋଭାଯାତ୍ରାର ଆୟୋଜନ କରାଯାଇଥାଏ। ସରକାରୀ ପାଣ୍ଠିରୁ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା ଖର୍ଚ୍ଚ କରି ବୃକ୍ଷରୋପଣର ଏକ ବଡ଼ ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି, ଗତ କିଛି ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଯେତେ ଚାରା ରୋପଣ କରାଯାଇଛି, ସେଥିମଧ୍ୟରୁ କେତେଟି ବଞ୍ଚିଛି? ବାସ୍ତବରେ ରୋପଣ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଯତ୍ନ ଏବଂ ତଦାରଖ ଅଭାବରୁ ଅଧିକାଂଶ ଚାରା ଗାଈଗୋରୁଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ପାଲଟୁଛି କିମ୍ବା ପାଣି ଅଭାବରୁ ଶୁଖି ଯାଉଛି। କାଗଜ କଲମରେ ବନୀକରଣର ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ ହେଉଥିବା ବେଳେ ଧରାପୃଷ୍ଠରେ ସବୁଜିମାର ଚିହ୍ନବର୍ଣ୍ଣ ନାହିଁ। ଏହା କେବଳ ଏକ ପ୍ରଶାସନିକ ବିଫଳତା ନୁହେଁ, ବରଂ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଟିକସ ଅର୍ଥର ଶୋଚନୀୟ ଅପବ୍ୟୟ। ବନ ବିଭାଗର କର୍ମଚାରୀମାନେ କେବଳ ଫଟୋ ଉଠାଇ ନିଜର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସାରି ଦେଉଥିବା ବେଳେ ପ୍ରକୃତରେ ଜଙ୍ଗଲର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ଦିନକୁ ଦିନ ହ୍ରାସ ପାଇବାରେ ଲାଗିଛି।
ଝରୀଗାଁ ଅଞ୍ଚଳରେ ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷୟର ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରମୁଖ କାରଣ ହେଉଛି ଜଙ୍ଗଲ ଜମିର ବ୍ୟାପକ ଅନଧିକାର ଦଖଲ। ଅଭିଯୋଗ ଅନୁସାରେ, ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଏବଂ ମାଫିଆମାନେ ବନ ବିଭାଗର ନାକ ତଳେ ଶହ ଶହ ଏକର ଜଙ୍ଗଲ ଜମିକୁ ସାଫ୍ କରି ସେଠାରେ ବାଣିଜ୍ୟିକ ଭିତ୍ତିରେ ମକା ଏବଂ ନୀଳଗିରି (ଇଉକାଲିପଟାସ୍) ଚାଷ କରୁଛନ୍ତି। ନୀଳଗିରି ଗଛ ପରିବେଶ ପାଇଁ ଏକ ଶୁଷ୍କକାରୀ ଉପାଦାନ ଭାବେ ଜଣାଶୁଣା, ଯାହା ଭୂତଳ ଜଳସ୍ତରକୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ହ୍ରାସ କରିଥାଏ। ତଥାପି, କେଉଁ ସ୍ୱାର୍ଥରେ ଏବଂ କାହା ଅନୁମତିରେ ଏହି ବୃକ୍ଷ ଜଙ୍ଗଲ ଜମିରେ ଲଗାଯାଉଛି, ତାହା ଏକ ରହସ୍ୟ। ସେହିପରି ମକା ଚାଷ ପାଇଁ ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛକୁ ହାଣି ଦିଆଯାଉଛି କିମ୍ବା ସେଥିରେ ନିଆଁ ଲଗାଇ ଦିଆଯାଉଛି। ପାହାଡ଼ ପରେ ପାହାଡ଼ ଆଜି ଗଛଶୂନ୍ୟ ହୋଇ କଙ୍କାଳ ସଦୃଶ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉଛି। ଏହି ସବୁ ଅବୈଧ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ବନ ବିଭାଗର ଅଜାଣତରେ ହେଉଛି ବୋଲି କହିବା କେବଳ ନିଜକୁ ପ୍ରତାରିତ କରିବା ସହ ସମାନ। ବିଭାଗୀୟ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ନିରବତା ଏବଂ ସଲାସୁତୁରା ଯୋଗୁଁ ଆଜି ବନ ସମ୍ପଦର ଲୁଟ୍ ଚାଲିଛି।
ଜଙ୍ଗଲ କେବଳ ଗଛର ଏକ ସମୂହ ନୁହେଁ, ଏହା ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୈବ ବିବିଧତାର ଆଧାର। ଝରୀଗାଁର ଜଙ୍ଗଲ ଉଜୁଡିବା ଦ୍ୱାରା ବନ୍ୟଜନ୍ତୁଙ୍କ ଆବାସସ୍ଥଳୀ ନଷ୍ଟ ହେଉଛି, ଯାହାଫଳରେ ମଣିଷ ଏବଂ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଂଘର୍ଷ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି। ଏଥିସହିତ, ବୃକ୍ଷଶୂନ୍ୟତା ଯୋଗୁଁ ମୃତ୍ତିକା କ୍ଷୟ ହେଉଛି ଏବଂ ବର୍ଷାଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ ହୋଇପାରୁ ନାହିଁ। ଫଳସ୍ୱରୂପ, ସ୍ଥାନୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନର ପ୍ରଭାବ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ବାରି ହୋଇ ପଡୁଛି। ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଉତ୍ତାପ ଏବଂ ଅଦିନିଆ ବର୍ଷା କୃଷି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ କରୁଛି। ଯଦି ଏହି ଗତିରେ ଜଙ୍ଗଲ ଧ୍ୱଂସ ଚାଲେ, ତେବେ ଆଗାମୀ କିଛି ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ନବରଙ୍ଗପୁର ଜିଲ୍ଲାର ଏହି ସବୁଜିମା ଭରା ଅଞ୍ଚଳ କେବଳ ସରକାରୀ ରେକର୍ଡରେ ସୀମିତ ହୋଇ ରହିଯିବ। ପ୍ରକୃତିର ଅପୂରଣୀୟ କ୍ଷତିକୁ କେବଳ କୃତ୍ରିମ ବନୀକରଣ ଦ୍ୱାରା ଭରଣା କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ। ବର୍ତ୍ତମାନ ଥିବା ଜଙ୍ଗଲକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ହିଁ ବଡ଼ ଆହ୍ୱାନ।
ସାମାଜିକ କର୍ମୀ ଏବଂ ପରିବେଶବିତ୍ମାନେ ଦାବି କରିଛନ୍ତି ଯେ, ବନ ବିଭାଗ ଏହାର ପାରମ୍ପରିକ କାର୍ଯ୍ୟଶୈଳୀରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣୁ। କେବଳ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ ପାଇଁ ଚାରା ରୋପଣ ନକରି, ରୋପିତ ଚାରାର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳର ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସାମିଲ କରାଯାଉ। ଜଙ୍ଗଲ ମାଫିଆଙ୍କ ବିରୋଧରେ କଠୋର କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଉ ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ ଜମିରେ ହେଉଥିବା ଅବୈଧ ଚାଷକୁ ତୁରନ୍ତ ବନ୍ଦ କରାଯାଉ। ବନ ବିଭାଗର ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ। ଯଦି କୌଣସି ଅଞ୍ଚଳରୁ ଗଛ ଚୋରାଚାଲାନ ହେଉଛି ବା ଜଙ୍ଗଲ ପୋଡି ହେଉଛି, ତେବେ ସମ୍ପୃକ୍ତ ବିଭାଗୀୟ କର୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ଦାୟୀ କରାଯିବା ଉଚିତ। ସେହିପରି, ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ସ୍ଥାନୀୟ ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀ ଏବଂ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ସଂଗଠନମାନେ ଆଗେଇ ଆସିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ସଚେତନତା କେବଳ ଏକ ଦିନର ଉତ୍ସବ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହାକୁ ଏକ ଜନ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ପରିଣତ କରିବାକୁ ହେବ।
ପରିଶେଷରେ, ଝରୀଗାଁର ଏହି ଚିତ୍ର ସମଗ୍ର ସଭ୍ୟ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ସତର୍କ ଘଣ୍ଟି। ପ୍ରକୃତିକୁ ଶୋଷଣ କରି ମଣିଷ କେବେବି ସୁରକ୍ଷିତ ରହିପାରିବ ନାହିଁ। ସରକାର ଏବଂ ପ୍ରଶାସନ କେବଳ କାଗଜପତ୍ରର ହିସାବ ନଦେଖି ବାସ୍ତବରେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ଆନ୍ତରିକତାର ସହ ପଦକ୍ଷେପ ନିଅନ୍ତୁ। ଯଦି ଆଜି ଆମେ ସଚେତନ ନହେବା ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲର ମୂଲ୍ୟ ନ ବୁଝିବା, ତେବେ ଆଗାମୀ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ଆମେ କେବଳ ଏକ ଧୂଆଁମୟ ଆକାଶ ଏବଂ ଜଳଶୂନ୍ୟ ପୃଥିବୀ ଛାଡ଼ି ଯିବା। ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ କାଗଜ କଲମରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ମାଟି ଉପରେ କାମ କରିବାର ସମୟ ଉପନୀତ ହୋଇଛି। ପ୍ରକୃତିର ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରିବା ହିଁ ଆମର ଏକମାତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ହେବା ଉଚିତ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଝରୀଗାଁ ପୁଣି ଥରେ ତାର ପୁରୁଣା ସବୁଜିମା ଫେରି ପାଇବ। ନଚେତ, ଏହି ବୃକ୍ଷରୋପଣ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଏକ ବଡ଼ ଧରଣର ପ୍ରଶାସନିକ ପ୍ରହସନ ଭାବେ ଇତିହାସରେ ସ୍ଥାନ ପାଇବ। (ରିପୋର୍ଟ: ରସିକ ସରକାର, ଉମରକୋଟ)
